آشنایی با خیام نیشابوری

غیاث‌الدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم خَیّام نیشابوری معروف به خیام نیشابوری شاعر،منجم،ریاضیدان و فیلسوف پرآوازه ایرانی است که شهرتی عالمگیر دارد.وی در سال 440 قمری در نیشابور پا به جهان گذاشت و در همین شهر چشم از جهان فرو بست وی در نیشابور در باغ شخصی خود آرمیده است که خواجه نظام الملک وزیر با کفایت سلجوقیان و دوست وی به او هدیده داده است. در همین محل آرامگاه امامزاده محمد محروق هم قرار دارد .وی خود را تنها پیرو واقعی ابن سینا می دانست و از او با عنوان معلم من یاد کرده است.معروف است که در لحظات آخر عمر کتاب شفای ابن سینا را می خوانده است. تقویم جلالی که امروز در دست ماست از ابتکارات خیام است که دقیق ترین کار انسان در گاه شماری است و 27 برابر تقویم میلادی دقت دارد! پادشاه معاصر وی جلال الدین ملکشاه سلجوقی است و نام این تقویم برگرفته از نام اوست که برای خیام مقرری سالانه ده هزار سکه طلا تعیین کرد.

گفته شده است که او هیچگاه ازدواج نکرد.وی حافظه عجیبی داشت.مشهور است که وی کتابی طولانی را در اصفهان خواند و در نیشابور از حفظ نوشت. وی شاگردان کمی داشت. در تعلیم معلوماتش به دیگران خسیس بود، شاید هم کسی را لایق نمی دید که علمش را با او در میان بگذارد. ناصر خسرو و سنایی از دوستان وی بودند. معروف است که روزی در هرات به سنایی تهمت دزدی زدند و او به خیام نامه نوشت که از نفوذش در دولت استفاده کند و مشکلش را برطرف سازد.این نامه کهن ترین اثر بر جای مانده درباره خیام است.

وی در دانش ریاضی هم سرآمد زمان خود بود.وی در یکی از رساله هایش روشی برای حل معادله سه مجهولی به دست داده است که ویل دورانت مولف کتاب معروف تاریخ تمدن می گوید شاهکار ریاضی بشر در قرون وسطاست.

ترجمه رباعیات وی توسط ادوارد فیتزجرالد در سال 1859 باعث شهرت کم نظیر او در غرب شد.این ترجمه ها از اشعار خیام جزء متون کلاسیک ادبیات انگلیسی است که بسیاری از مصراع هایش تبدیل به ضرب المثل شده است. بعد از شکسیپر، دیکنز و والت ویتمن خیام صاحب بیشترین ضرب المثل به زبان انگلیسی است.

خیلی از چهره های معروف به خیام علاقه مند بودند. مارتین لوترکینگ گفته بود همیشه قبل از خواب اشعار خیام را می خوانده است.مارک تواین همیشه یکی از اشعار خیام همراهش بوده است. ناسا یکی از آتشفشانهای ماه و یک سیارک را به نام خیام نامگذاری کرده است.